Παρουσίαση Μελίτας Αδάμ από την Σοφία Στρέζου


Η ΓΙΑΓΙΑ ΜΕΛΗ

"Γιαγιά Μέλη, όραμα επιβλητικό η φιγούρα της. Η γιαγιά ήταν το σύμβολο, η αρχηγός του Οίκου"
Η ιστορία ενός τόπου και πως αυτή μπορεί να αναπλαθεί, στα μάτια ενός μικρού κοριτσιού, σαν παραμύθι ν' ακουστεί, που την ανέμη του χρόνου γυρίζει και υφαίνει τον ιστό της.
Είναι η κρυφή, η πονεμένη δίψα της γιαγιάς, να ξεδιψάσει η ίδια πρώτα από τις μνήμες, που στοιχειώνουν τις μέρες και τις νύχτες, για όλα εκείνα που έζησε και τώρα θέλει να μοιραστεί. Να μην χαθεί η σκιά τ' ουρανού, που κάτω βίωσε την δική της παιδικότητα ως την ενηλικίωση, μέχρι να φθάσει πρόσφυγας μεταξύ των προσφύγων στη Νέα Φιλαδέλφεια, όνομα του παλιού τόπου και τώρα αναδοσμένο στο νέο, που φιλοξενεί το καινούργιο της σπιτικό.
Η θάλασσα της μνήμης πάντα καθρεφτιζόταν στο ανήσυχο κι επιβλητικό βλέμμα της. Ταξίδια στο παρελθόν, στις παλιές πατρίδες Αϊβαλί, Εσκί Σεχίρ, Αϊδίνι,Πόλη, Σμύρνη, Σαμψούντα, Τραπεζούντα κι άλλα πολλά ονόματα στον κατάλογο που η λήθη δεν διέγραψε.
Ο πόλεμος έσβησε τα όνειρα, εκείνα που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Σταγόνες ονείρων όμως κουβαλήθηκαν και ξαναστήθηκαν, με αισθήσεις τυλιγμένες στο άρωμα που τα έλουσε.
Η αφηγηματική της Μελίτας Αδάμ δεν περιορίζεται στις διηγήσεις της γιαγιάς. Ξεκινά η ίδια ένα πικρό ταξίδι στις προσωπικές μνήμες του πολέμου, των καταφυγίων, της κατοχής, της πείνας, του εμφυλίου. Είναι το δικό της στοίχημα να περισώσει ότι συντάραξε τον παιδικό της κόσμο και να καταγραφεί στις σελίδες της ώριμης περιόδου.
Πολύ μετά την πρώτη νιότη θα ξεκινήσει να γράφει. Να πλέκει χρώματα φωτιάς, με το θυμικό να στάζει γεγονότα και περιστατικά, σε μια περίεργη εποχή. Τότε που τρύπια όνειρα έπαιρναν σάρκα, όταν κυριολεκτικά η λαλιά δεν μπορούσε ν' αρθρώσει.
Διέξοδος και καταφύγιο ταυτόχρονα, όχι για να στεγασθούν γεννήματα, αλλά μνήμες, μνήμες που αλυχτούν σε ώρες που ο ιδρώτας χτυπά την πόρτα της καρδιάς. Ότι μεσολάβησε στα δίχτυα της σκέψης θα πιαστούν, καθώς εκείνες σπαρταρούν ακόμα στη μέθη της νοσταλγίας.
Δεν διεκδικεί τίτλους συγγραφικής αποδοχής, διεκδικεί την αλήθεια της. Τα για καιρό φυλαγμένα θυμητάρια γυαλίζονται χωρίς φόβο, χωρίς την ωραιοποίηση, αλλά με τον ρεαλισμό, που η απόσταση του χρόνου απόσταξε, το ακριβό του απόσταγμα στο δρύινο βαρέλι, που πρέπει και οφείλει ν' ανοιχθεί
Πιο ανομολόγητο χρέος, ποια τιμή είναι εκείνη που οδηγεί το χέρι της στην συναρμολόγηση των απολιθωμάτων, καθώς λέξη-λέξη ξετυλίγουν το κουβάρι, για να πλέξει από την αρχή την αρχινημένη πριν χρόνια από την γιαγιά Μέλη ιστορία. Κανένα βιβλίο δεν θα διδάξει σε κανένα σχολείο την ιστορία που η ίδια βίωσε.
Θα αποθανατίσει στην φανταστική φωτογραφική μηχανή, όλες τις εικόνες της ματιάς, του χαμόγελου, των δακρύων, που με αγάπη συνάντησε και συναντήθηκε μαζί τους. Ο παλιός πόνος στο σώμα, στο αίμα, έχει υποχωρήσει και στη θέση του τώρα κυριαρχεί η δύναμη της αναγκαιότητας, για την ειλικρινή περιπλάνηση στο μακρινό χθες.
Στριφογυρίζουν όλα στο μυαλό, ζητώντας επιτακτικά να μη ξεχαστούν στους κύκλους που έκλεισαν. Θα τους ανοίξει μαζί με τους κρουνούς που ανοίγουν όλες οι μνήμες, όλα τα σημεία που πρέπει να φωτιστούν από πυρσούς αναβίωσης, στις σβησμένες πια στάχτες των γεγονότων, πριν
δρομολογηθούν τα ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΦΟΒΟΥ των μικρών ιστοριών της που θ' ακολουθήσουν.


ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΦΟΒΟΥ

Θα μπορέσει να κρατήσει τις ισορροπίες σ' ένα κόσμο που αλλάζει και μαζί του αλλάζει κι αυτή στις διαστάσεις του χρόνου;
Μήπως γυρεύουμε, ψάχνουμε , αναζητούμε τους φόβους στις φωτιές που ανάβουν, η μήπως στην αγάπη που έρχεται, φεύγει ή δεν έρχεται ποτέ;
Εκείνο που δεν ξέρουμε, είναι το κόκκινο σαν το αίμα κυλά, αν προκαλεί το μυστήριο του φόβου, μιας καταναγκαστικής θεμελίωσης στην καρδιά, που αναβλύζει και φιλτράρει το υγρό πυρ της ψυχής μας.
Ποιοι λόγοι παρελθοντολογικοί ή μελλοντικοί δίνουν το σήμα, για να σηκωθεί η σκόνη του φόβου, να εξαπλωθεί σε σώματα, να διαρκεί, να μετρά το σκόρπισμα σ' ότι έμεινε, σε ότι μένει κολλημένο στα μύχια της ψυχής και του νου, κομματιάζοντας τις αισθήσεις, τις αναστολές, για να παραδοθεί σε κείνο που καθηλώνει.
Η Μελίτα Αδάμ με τις μικρές ιστορίες, μας εισάγει στις αφετηρίες του φόβου και πως αυτές εκτυλίσσονται, μέσα από τις αφηγήσεις διαφορετικών ανθρώπων.
Έρωτας και πόνος, πόνος και έρωτας διατηρούν μεγαλόπρεπα το άγγιγμα του φόβου. Γνωρίζει πως για να τον ξορκίσει κανείς, το μοίρασμα είναι η ασφαλής μέθοδος για να απαλλαγείς, να σωθείς.
Κάποτε κι εκείνοι που δεν φοβούνται, θα φοβηθούν, θα διαταραχθούν, θα παίξουν κρυφτό στο παιχνίδι των σκιών. Με καρδιές κομματιασμένες θα αφεθούν στο μακελειό του τρόμου, που κατασπαράσσει τα θεμέλια της γαλήνης τους.
Εκεί που σε μια στιγμή ο χρόνος χάνεται, δεν υπάρχει, υποχωρεί, καθώς τρέχει ν' αποφύγει την σύγκριση από το πριν στο τώρα. Γιατί ο φόβος ξέρει καλά να ουρλιάζει, στο περιθώριο συγκομιδής άγνωστων μέχρι χθες συναισθημάτων.
Στη δραματική έξοδο από το καθορισμένο ή ακαθόριστο του φόβου, η ρίζα θα εξακολουθεί να υπάρχει στις μεγάλες προσπάθειες ξεριζώματος.
Είναι στην φύση του ανθρώπου να τον λιώνει σαν κερί σιγά-σιγά, ξέροντας πως πάντα θα υπάρχει, μια άκρη από το φιτίλι μέσα του. Αφορμή θα ψάχνει, για να αγγίξει εκείνη την σπίθα, που θα λαμπαδιάσει εκ νέου, θα ξεράνει τα χείλη, από την συνειδητότητα της απόγνωσης. Κι όταν καταλαγιασμένος πια στα ερμητάρια της λήθης, εκείνος πάντα θα πληγώνει, στις επεξηγηματικές ανασκαφές της γέννησης του φόβου, στις χαμένες διαδρομές του. Πάντα πικρό, παγωμένο το χάδι του θα περιρρέει στους εναγκαλισμούς του ρίγους.

1 σχόλιο:

Sταυρούλα είπε...

Με την ευγενική ανοχή της Ακριβής μου Σοφίας, θα ήθελα να καταθέσω εδώ και το δικό μου απόσταγμα αίσθησης και γνώσης, από τη μελέτη του έργου μιας πολυτάλαντης γυναίκας, που ο χρόνος με γενναιοδωρία της χάρισε εμπειρίες, σοφία, βαθιά φιλοσοφημένη σκέψη και πάνω απ’ όλα, δύναμη ψυχής.
Για πρώτη φορά συναντήθηκα με τη γραφή της Μελίτας Αδάμ μέσα από τις αναρτήσεις της στην προσωπική της ιστοσελίδα και λίγο αργότερα, είχα την εξαιρετική τιμή και τύχη, να μου εμπιστευτεί ένα μεγάλο μέρος του έργου της. Μιλώντας για όσα αποκόμισα από την επαφή μου με τις λέξεις της και διευκρινίζοντας από την αρχή πως δεν φιλοδοξώ να αξιολογήσω το έργο της ως ειδικός, μιας και δεν είμαι, θα ήθελα να τονίσω πως, δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι η Μελίτα Αδάμ χειρίζεται το ίδιο καλά και ποιητικό και πεζό λόγο. Εκφράζεται το ίδιο λιτά και στα δυο είδη, βαθιά συναισθηματικά, με μια γλώσσα απλή ακόμα και στα βαθύτερα νοήματά της. Θα ήταν, ίσως, φρόνιμο να εξαιρέσω την ιδιαιτερότητα της γλώσσας στο «ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ», όπου η καθαρεύουσα και το περίπλοκο λεξιλόγιο, μαρτυρούν μια διάθεση «λακωνίζειν» μεν, αλλά με κάπως πιο «υψιπετές», θα έλεγα, ύφος, προκειμένου να προβληθούν πιο έντονα τα νοήματα των τρίστιχων.
Σε ότι αφορά τον ποιητικό λόγο της Μελίτας Αδάμ, έτσι όπως εγώ τον αντιλαμβάνομαι, υπηρετεί και τις δυο απόψεις περί ποίησης, χωρίς όμως να υποτάσσεται πλήρως σε πλάνα και φόρμες ποιητικές. Αν κατά τον Πωλ Βαλερί « ποίηση είναι η ανάπτυξη ενός επιφωνήματος», άρα η ποίηση έχει την αφετηρία της στο συναίσθημα και κατά τον Αντρέα Εμπειρίκο, η ποίηση λειτουργεί κυρίως με την εικόνα, τη μαγεία των πραγμάτων, άρα την αίσθηση, ταπεινή μου άποψη, η γραφή της Μελίτας Αδάμ είναι αληθινά ποιητική. Βαθιά συναισθηματική και λιτά εκφραστική. Χωρίς «φτιασιδώματα» και «εναρμόνιση» των λέξεων, ώστε να εντάσσονται σε φόρμες ποιητικές ή νοηματικές.
Και στον πεζό όμως λόγο κινείται με τον ίδιο τρόπο. Απλή γλώσσα, με μια απίστευτη αφαιρετική ικανότητα, σε ό,τι θα μπορούσε να θεωρηθεί πλεονασμός, κείμενα μεστά νοημάτων, εικόνων, συναισθημάτων, που διαβάζοντας κανείς την εξομολόγηση του «ΔΡΟΜΟΣ ΠΕΝΗΝΤΑ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΩΝ», αντιλαμβάνεται και την αφετηρία και την αφορμή και εν τέλει τον επηρεασμό. Βεβαίως, το «Η ΖΩΗ ΜΟΥ ΣΤΟ ΧΑΜΑΜ», παρότι εκλαμβάνεται, ίσως, σαν αυτοβιογραφικό, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και σαν ντοκουμέντο καταγραφής μιας κουλτούρας και ενός λαογραφικού πολιτισμού, όχι ιδιαίτερα γνωστού και διαδεδομένου. Τα ιστορικά στοιχεία που παρατίθενται, το «ιδιαίτερο» και πλούσιο λεξιλόγιο και η βιβλιογραφία, αποτελούν σημαντικά βοηθήματα για όποιον θα επιθυμούσε να ασχοληθεί περισσότερο με το αντικείμενο που πραγματεύεται το βιβλίο.
Πολυτάλαντη η Μελίτα Αδάμ, με ευκολία χειρίζεται και τον θεατρικό λόγο. Ένα είδος, κατά τη γνώμη μου, ιδιαίτερα δύσκολο, που απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, δυνατή και παραστατική φαντασία και κυρίως, γνώση του πως «στήνεται» ο λόγος, σε σχέση με το χώρο και την ανθρώπινη ψυχολογία. Η Μελίτα Αδάμ και στο θεατρικό λόγο, παίρνει το ρίσκο του ακροβάτη σε τεντωμένο σκοινί , τόσο στη συναισθηματική, όσο και στη νοηματική έκφραση της ιδέας που θεατρικά παρουσιάζει και κερδίζει το στοίχημα.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω κάτι που το θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό. Διαβάζοντας κανείς τη Μελίτα Αδάμ έχει την ευκαιρία να βρει στη γραφή της κομμάτια που τον αφορούν, κατά μαγικό τρόπο, προσωπικά, που τον εκφράζουν, που τον συγκινούν και κυρίως που τον προβληματίζουν, σε ό,τι αφορά το σήμερα και το μέλλον, που καλείται να αντιμετωπίσει σαν άνθρωπος.